در دنیای امروز، زیرساخت فناوری اطلاعات قلب تپنده هر سازمان محسوب میشود. بروز اختلال در سرویسدهی، چه بر اثر بلایای طبیعی نظیر زلزله و سیل و چه بر اثر بحرانهای انسانی و سایبری مانند حملات هکری و باجافزارها، میتواند خسارات جبرانناپذیری به اعتبار و سرمایه یک مجموعه وارد کند. از این رو، پیادهسازی مکانیزمهای تداوم کسبوکار (Business Continuity) و بازیابی از حادثه (Disaster Recovery) دیگر یک انتخاب لوکس نیست، بلکه یک ضرورت حیاتی است.در این مقاله تخصصی، قصد داریم مفاهیم پایهای تکثیر دادهها، استانداردهای مدیریت بحران و ابزارهای مطرح این حوزه را با هم بررسی کنیم.
1- مفهوم Disaster Recovery چیست و چه تفاوتی با Backup دارد؟
یک اشتباه رایج در میان بسیاری از مدیران فناوری اطلاعات، یکسان فرض کردن مفهوم پشتیبانگیری (Backup) با بازیابی از حادثه (DR) است. اگرچه هر دو تکنولوژی با هدف محافظت از دادهها طراحی شدهاند، اما فلسفه و معماری کاملاً متفاوتی دارند.
بکاپها فرآیند ذخیرهسازی دورهای دادهها هستند که معمولاً به صورت آفلاین یا در یک رسانه ذخیرهسازی مجزا نگهداری میشوند. بازیابی از یک ساختار بکاپ سنتی در زمان بحران، فرآیندی بسیار زمانبر است. در مقابل، راهکارهای Disaster Recovery با ایجاد یک دیتاسنتر ثانویه (DR Site) فعال یا نیمهفعال و استفاده از مکانیزمهای رپلیکیشن بلادرنگ، امکان زنده کردن کل زیرساخت و سرویسها را در کمتر از چند دقیقه فراهم میسازند.
معیارهای سنجش کارآمدی در بازیابی: RPO و RTO
برای سنجش میزان آمادگی یک سازمان در برابر حوادث، دو شاخص بینالمللی تعریف میشود:
RPO (Recovery Point Objective): نقطه هدف بازیابی؛ این شاخص مشخص میکند سازمان حداکثر چه میزان از دادههای خود را بر حسب زمان (مثلاً دیتای ۱ ساعت یا ۱ روز گذشته) میتواند از دست بدهد بدون اینکه به کسبوکار آسیب جدی برسد.
RTO (Recovery Time Objective): مدتزمان هدف بازیابی؛ این شاخص نشاندهنده حداکثر زمان مجاز برای بازگرداندن سرویسها به حالت عادی پس از وقوع حادثه است.
2-ارکان چهارگانه یک طرح DR موفق
پیادهسازی یک لایه DR موفق صرفاً خرید یک نرمافزار یا تجهیز سختافزاری نیست، بلکه نیازمند چهار المان بنیادین است:
برنامه بازیابی (Recovery Plan): دفترچه راهنما و سناریوهای مکتوب که در زمان بحران، گامبهگام مراحل انتقال سرویسها را مشخص میکند.
تیم بازیابی (Recovery Team): تعیین دقیق نقشها و صاحبان فرآیند (Owners) که در زمان حادثه وظیفه مدیریت بحران را بر عهده دارند.
ارزیابی ریسک (Risk Assessment): تحلیل وضعیت زیرساخت برای تشخیص اینکه کدام ماشینهای مجازی و سرویسها حیاتی (Critical) هستند و اولویت انتقال با کدام است.
تست و بهینهسازی (Testing & Optimization): اجرای مانورهای دورهای بدون اختلال در خط پروداکشن اصلی جهت سنجش پهنای باند و صحت عملکرد رپلیکیشن.
بسیاری از سازمانهای بزرگ برای استانداردسازی این فرآیندها، اقدام به پیادهسازی استاندارد بینالمللی ISO 22301 (سیستم مدیریت تداوم کسبوکار) مینمایند.
3-بررسی و مقایسه پلتفرمهای برتر Disaster Recovery
در بازار زیرساخت و مجازیسازی، چند محصول شاخص برای مدیریت دیتاسنترهای ثانویه وجود دارد که هر کدام ویژگیهای منحصربهفردی دارند:
۱. VMware SRM (Live Site Recovery)
این محصول کاملاً با اکوسیستم VMware همگام است. در نسخههای جدیدتر، قابلیتهای پیشرفتهای برای مقابله با حملات باجافزار و قابلیت انتقال اتوماتیک به زیرساختهای ابری به آن اضافه شده است. اگر زیرساخت دیتاسنتر شما بر پایه vCenter و vSphere بنا شده، این ابزار انتخابی استاندارد است.
۲. Zerto
بزرگترین مِزیت و تفاوت زرتو با رقبا، معماری ژورنالبیس (Journal-based) آن است. زرتو به جای اسنپشاتهای سنگین، چکپوینتهای متعددی در سطح ثانیه و دقیقه ثبت میکند. این ویژگی به شما اجازه میدهد مانند “سفر در زمان”، ماشین مجازی آلوده یا خراب شده را دقیقاً به چند ثانیه قبل از وقوع فاجعه بازگردانید. زرتو کاملاً مستقل از هایپروایزر است و در محیطهای میکس (VMware و Hyper-V) عالی عمل میکند.
۳. Veeam Replication
یک راهکار نرمافزاری، سریع و بسیار خوشدست (به اصطلاح نقلی و جمعوجور) که برای کسبوکارهای کوچک و متوسط (SMB) فوقالعاده است. برای راهاندازی رپلیکیشن در Veeam نیازی به زیرساختهای پیچیده انترپرایز یا ساختار vCenter کلاستر شده در مبدا و مقصد ندارید.
۴. Dell RecoverPoint (RP4VM)
راهکاری ایدهآل برای دیتاسنترهایی که از تجهیزات ذخیرهسازی شرکت Dell EMC استفاده میکنند. این ابزار لایه کنترل (Control Plane) را کاملاً از لایه داده جدا کرده و بازدهی استوریج را به حداکثر میرساند.
4- سناریوهای غیربحرانی: کاربرد DR در Migration و Patch Testing
جذاب اینجاست که پلتفرمهای DR صرفاً برای روزهای تلخ فاجعه و جنگ و زلزله نیستند! بسیاری از سازمانهای پیشرو از ابزارهایی مانند SRM یا Zerto برای سناریوهای برنامهریزیشده (Planned) استفاده میکنند:
مهاجرت داده (Migration): هنگام جابهجایی فیزیکی دیتاسنتر یا مهاجرت به یک سختافزار مدرنتر، میتوان با این ابزارها کل بیزنس را بدون حتی یک ثانیه قطعی (Downtime) به لوکیشن جدید منتقل کرد.
تست پچهای امنیتی: میتوانید سرویسها را در یک شبکه کاملاً ایزوله در سایت دوم روشن کنید تا آپدیتها و پچهای امنیتی جدید را بدون به خطر انداختن شبکه پروداکشن اصلی، تست و ارزیابی کنید.
